BEGRIPPEN EN TECHNIEKEN

Wij hebben een nieuwe pagina toegevoegd. Op deze pagina vindt u een overzicht van veel gebruikte begrippen en technieken

klik op een woord om direct te lezen
grafiek; oplage; houtsnede; ets; litho; linosnede; zeefdruk; fotografie; glicee; gouache; tekening; aquarel; gemengde techniek; brons; bronsgieten; glasblazen; keramiek

W E R K E N   I N   O P L A G E

Grafiek
Grafiek is de algemene benaming voor alle producten gemaakt met grafische technieken zoals etsen, lithograferen, steendrukken, houtsnijden en dergelijke. Karakteristiek voor deze kunstvorm is de drukvorm die meerdere malen kan worden overgebracht op papier of een andere drager. Er wordt altijd gewerkt met een drukvorm (bijvoorbeeld een etsplaat of een blok hout)< inkt en een drager ( meestal papier). Hierdoor kunnen er meerdere exemplaren van een afbeelding ontstaan. Het aantal exemplaren noemt men de oplage.

Oplage
Het aantal afdrukken van een afbeelding noemt men de oplage. Doordat de prenten met de hand vervaardigd worden, kunnen de afdrukken onderling enigszins verschillen. De oplage en het specifieke exemplaar van de reeks is meestal onderaan de prent te lezen. 6/30 betekent bijvoorbeeld het zesde exemplaar uit een totale oplage van 30 stuks.

Houtsnede
De houtsnede is de oudste en tevens ook de bekendste grafische druktechniek. De methode komt in belangrijke mate overeen met de linoleumtechniek. Het grote verschil wordt bepaald door het materiaal waarop het ontwerp wordt vervaardigd. In het geval van de houtsnede, de naam verraadt het al, is het hout. De relatieve hardheid ervan zorgt voor een integratie van de natuurlijke structuur van hout in het ontwerp en de afdruk. Al de plekken die op de prent onbedrukt dienen te blijven worden weggesneden of –gegutst. De hoger gelegen delen van de drukvorm (het blok of de plaat hout) bepalen de afbeelding.

Ets
Deze grafische techniek bestaat uit een proces waarbij een tekening in metaal wordt uitgebeten door een zuur met het doel er een afdruk van te maken. De tekening wordt in spiegelbeeld in de etsgrond aangebracht met een etsnaald. De door deze etsnaald uitgekraste delen van de etsgrond worden dan blootgesteld aan een verdund zuur, dat op die plaats het metaal wegvreet. Vervolgens wordt de etsgrond verwijderd, inkt in de uitgebeten delen gewreven en een afdruk gemaakt door de plaat met een vel papier bedekt onder een diepdrukpers door te halen.

Litho of Steendruk
De lithografische techniek is een vlakdruktechniek, wat betekent dat op de drukplaat geen hoger of lager gelegen delen voorkomen. De drukplaat is een poreus soort kalksteen waarop getekend of geschilderd kan worden. Dit gebeurt met een vettig materiaal, namelijk krijt of inkt. Door het aanbrengen van Arabische gom en salpeterzuur worden de niet beschilderde delen afgedekt. Vervolgens wordt de kalksteen vochtig gemaakt. Als nu de steen met inkt wordt ingerold, hecht de inkt zich alleen aan de delen waar eerst getekend of geschilderd is. Voor elke kleur is een aparte steen nodig.

Linosnede
Bij deze druktechniek is het gebruik van een drukpers niet doodzakelijk. Linoleum is een kurkachtig materiaal dat zacht en gemakkelijk te snijden is. Het wordt gebruikt om het ontwerp in te snijden – het linoleumblok. Dit gebeurt echter in negatief, omdat juist de plaatsen die onbedrukt moeten blijven weggesneden worden. De hogere delen bepalen de afbeelding. Het blok wordt geïnkt met een roller om vervolgens een afdruk te maken. De afdruk ontstaat door het blok met het ontwerp erin op een glasplaat of vel papier te plaatsen en de inkt op het blok gelijkmatig te verdelen door de inkt uit te rollen over het oppervlak van de afbeelding. Het resultaat is een strakke, grafische afbeelding en de ruwe structuur van het linoleumblok blijft zichtbaar in de afdruk.

Zeefdruk
De zeef- of doordruktechniek wijkt enigszins af van de andere druktechnieken omdat de afdruk niet door een directe afbeelding van het ene op het ander oppervlak wordt overgebracht, maar via een tussenoppervlak – het zeefraam. De afdruk ontstaat door met een rakel (rubberen blad met handvat) inkt door de zeef te persen. Waar de zeef niet bedekt is, verschijnen lijnen of vlakken. Veel zeefdrukken bestaan uit een groot aantal apart gedrukte kleuren.

Fotografie
De Lambda print is ook wel bekend als de C Print. Deze manier van printen geldt in de kunstwereld als de gewenste standaard bij het afdrukken van hoogwaardige fotografie. Bij het chemisch procédé zitten de kleurstoffen al in het papier. Het papier is lichtgevoelig en wordt met een vergroter of met een laser belicht, vervolgens wordt het belichte papier in een ontwikkelmachine ontwikkeld. De voordelen zijn een ongeëvenaard kleurkracht, weergave en een optimale houdbaarheid.

Giclée/Piezografie
Een giclée of een piezografie is een hoogwaardige machinaal vervaardigde kunstreproductie met een beperkte oplage. Hiervoor wordt gebruikt gemaakt van een 7 kleuren printer. De hoge kwaliteit inkt (op basis van echte pigmenten) en een piezo printkop technologie waardoor de inkthoeveelheid ene frequentie zeer nauwkeurig in de hand gehouden kan worden, gecombineerd met hoogwaardig papier garandeert een constante hoge kwaliteit. Het originele kunstwerk wordt, in zeer hoge detaillering, digitaal gefotografeerd of gescand. Alle storende reflecties en stofjes worden zorgvuldig uit de opname geretoucheerd. Hierna wordt het beeld geschikt gemaakt voor de giclée reproductie en aangepast aan het te gebruiken papier. Nu kan de printer de juiste hoeveelheden inkt aanbrengen en de optimale kleurscheidingen toepassen. Als laatste wordt de juiste scherpte, passend bij het afdruk-formaat aan het beeld gegeven en het beeld is klaar om afgedrukt te worden. Door het gebruik van echt pigmenten en houtvrij papier is de giclée reproductie kleurecht.

O R I G I N E L E N
In tegenstelling tot de grafische kunst, worden schilderijen en in steen en hout gehakte beelden niet in een oplage gemaakt. Hier is elk werk een unica.

Gouache
Een gouache is een op waterverf gebaseerd schilderij waarbij de ondergrond niet meer zichtbaar is, dit in tegenstelling tot een aquarel. De dekkende eigenschap van gouache in eigenlijke zin wordt verkregen door de waterverf te mengen met een dekkend wit. De verfsoort wordt ook wel plakkaatverf genoemd. Goedkope plakkaatverf bevat weinig lichtechte pigmenten en veel kalk waardoor de verf snel gaat brokkelen. Ook de benaming tempera wordt wel gebruikt voor gouache. De echte tempera heeft echter ei als bindmiddel.

De tekening
Een artistieke tekening is een afbeelding die door tekenen is ontstaan. Er bestaan lijn- en toontekeningen. Lijnen in een tekening kunnen met nadruk gezet zijn, maar ook vlot en met expressie. De meeste materialen zijn geschikt om beide soorten tekening te maken. Houtskool, grafietpotlood, krijt of pastel, plat gebruikt over de volle lengte van het staafje, is het een uistekend medium om brede schaduwen te plaatsen en zoals er redelijk fijn mee kan gearceerd worden. Om een houtskooltekening te beschermen voorziet met die van een fixeerlaagje. Pentekeningen worden gemaakt met metalen- riet- of bamboepennen en bister, Chinese- of Sepia- inkt afkomstig uit de inktklier van de inktvis. Maakt de kunstenaar gebruik van een penseel in een pentekening dan kunnen sommige lijnen worden verzacht.

Aquarel
Het woord aquarel verwijst naar zowel een verf op waterbasis, de schildertechniek met dit medium en uiteindelijk ook naar het eindproduct, meestal op speciaal daarvoor vervaardigd papier. De verf bestaat vrijwel alleen uit zuivere pigmenten, vermengd met Arabische gom als een bindmiddel. De twee basistechnieken van aquarel zijn: nat-in-nat, wat betekent dat men het papier nat maakt en dan hierop gaat schilderen en nat-op-droog, dus wordt er geschilderd op droog papier.

Gemengde techniek
Er is sprake van gemengde techniek wanneer de kunstenaar meerder technieken door elkaar gebruikt. Naast verf kan er gebruik gemaakt worden van fotocollage maar ook inkt, krijt, potlood of zelfs textiel. Gemengde techniek is een verzamel naam die gebruikt wordt bij twee dimensioneel werk maar ook bij beelden en installaties.

Brons
Brons is een legering van koper en tin (ca. 10-30 %), de legering heeft een groen-gele kleur. Door corrosie ontstaat een groene oxide-laag.

Bronsgieten, Cire Perdue of de verloren-was methode
Een wassen model krijgt wassen giet- en ontluchtingskanalen, wordt in een vuurvaste massa ingebed, waarna de was eruit wordt gesmolten en de kap gedroogd. Vervolgens wordt in de ontstane holte vloeibaar brons gegoten. Na afkoeling worden de giet- en ontluchtingskanalen afgezaagd en blijft een bronzen afgietsel over. Nadat het gietsel uit de mal verwijderd is, wordt het afgewerkt door gaten dicht te hameren ofte lassen, uitsteeksels weg te slijpen en het vervolgens te patineren.

Glasblazen
Glasblazen is het vervaardigen van glazen voorwerpen door lucht te blazen in roodgloeiend dikvloeibaar gemaakt glas. Het is een vrij moeilijke techniek en vereist veel geduld en aanleg. Het wordt uitgevoerd door mensen die daar speciaal voor zijn opgeleid, de glasblazers. Glasblazen aan de brander gebeurt door ronde glazen buizen in de vlam van een gasbrander te houden. Wanneer de temperatuur juist is gaat men rustig lucht in de buis blazen, terwijl men rustig en regelmatig de buis blijft draaien. Een andere wijze om glazen voorwerpen te maken is die van massieve staven in de vlam te houden en dan bij de juiste temperatuur aan elkaar te plakken.

Keramiek
Keramiek is gemaakt van klei of porselein. Een kunstenaar kan gebruikmaken van verschillende soorten klei als rivierklei, rode aardewerkklei (terra cotta) of porseleinaarde. Voor het vervaardigen van het werk kan de kunstenaar gebruikmaken van een draaischijf waarop de voorwerpen worden gedraaid. Ook kan hij vormen ‘opbouwen’ met slierten klei die hij met de vlakke hand op de tafel uitrolt of met behulp van platen klei die hij met elkaar verbindt door ze tegen elkaar aan te drukken. Ten slotte kan een voorwerp ook in een mal gegoten worden uit vloeibare kleipap. Als het kunstvoorwerp in lei gereed is moet het langzaam drogen en vervolgens worden gebakken. Daarvoor wordt het object in de oven geplaatste en zogenaamd ‘biscuit’ gebrand. Deze bescuitbrand dient ervoor om de klei te harden zodat het object makkelijk kan worden geglazuurd. Glazuur is een glasachtig materiaal dat aangebracht wordt om het object te beschermen tegen stof en vocht, maar het heeft uiteraard ook een decoratieve functie. De glazuren worden aangebracht met een kwast, door ze op het object te spuiten of door het object in een glazuurbad te dompelen. Vervolgens worden afhankelijk van de soort glazuur de objecten in de oven voor de tweede keer gebakken (‘glasbranden’) op temperaturen tussen de 900 en 1250 graden Celsius.

klik op een woord om direct te lezen
grafiek; oplage; houtsnede; ets; litho; linosnede; zeefdruk; fotografie; glicee; gouache; tekening; aquarel; gemengde techniek; brons; bronsgieten; glasblazen; keramiek